Sztuczna inteligencja w świecie gier. Czy twórcy mają powody do obaw?

Historia, która rozegrała się w ostatnich dniach, mogłaby posłużyć za scenariusz korporacyjnego dreszczowca. Clair Obscur: Expedition 33, francuska gra fabularna, która podczas tegorocznej gali The Game Awards triumfowała, zdobywając dziewięć statuetek, została publicznie upokorzona przez małą, niezależną inicjatywę The Indie Game Awards. Powód tego zamieszania jest znamienny: studio Sandfall Interactive przyznało się do wykorzystania generatywnej sztucznej inteligencji w procesie produkcji. Nagrody za Grę Roku oraz Najlepszy Debiut odebrano i przekazano konkurencji. Ten skandal nie budziłby może takich emocji, gdyby nie pewien istotny szczegół. Otóż przedstawiciele studia wcześniej solennie zapewniali organizatorów, że w ich pracy żadne algorytmy nie brały udziału.

Sprawa wyszła na jaw w dniu uroczystości, gdy producent Francois Meurisse potwierdził w rozmowie z hiszpańskim dziennikiem El Pais, że studio posiłkowało się sztuczną inteligencją, choć miało to charakter marginalny. Wspomniał o tak zwanych placeholderach, czyli tymczasowych grafikach, po które sięga się w fazie prototypowania. Problem w tym, że część tych roboczych elementów przypadkowo trafiła do ostatecznej wersji gry, zanim zdążono je usunąć w późniejszej poprawce. Gracze dostrzegli plakaty z nonsensownym, wygenerowanym przez maszynę tekstem i zaczęli zadawać kłopotliwe pytania.

Reakcja organizatorów Indie Game Awards była stanowcza. Ich regulamin wyraźnie zakazuje użycia generatywnego AI w produkcji nominowanych dzieł, a Sandfall Interactive przystało na te warunki podczas zgłaszania tytułu. Kłamstwo przez zaniechanie pozostaje kłamstwem, a konsekwencje okazały się nadzwyczaj bolesne. Nagrody trafiły ostatecznie do twórców gier Blue Prince oraz Sorry We're Closed. Wydawcy tych produkcji z dumą podkreślili, że powstały one w całości dzięki ludzkim rękom.

Zaledwie kilka dni wcześniej podobna burza rozpętała się nad Larian Studios, twórcami wybitnego Baldur's Gate 3. Swen Vincke, szef studia, przyznał w wywiadzie dla Bloomberga, że jego zespół eksperymentuje z narzędziami AI, by generować wstępne koncepcje czy teksty zastępcze. Zapewnił przy tym, że żadna treść stworzona przez automat nie znajdzie się w finalnym produkcie.

To wyznanie jednak nie uspokoiło nastrojów, a w mediach społecznościowych zawrzało (i wrze cały czas). Była artystka studia, Selena Tobin, publicznie wezwała pracodawcę do zmiany kursu. Wyznała, że kochała tę pracę, dopóki nie pojawiły się w niej algorytmy. Vincke próbował gasić pożar kolejnymi wyjaśnieniami w serwisie X. Przypomniał, że studio zatrudnia siedemdziesięciu dwóch artystów i planuje dalsze rekrutacje. Obiecał też sesję pytań i odpowiedzi, by rozwiać wątpliwości, choć na koniec dodał niefortunnie, że byłoby nieodpowiedzialne nie eksperymentować z nowymi technologiami. Brzmi to rozsądnie, ale w uszach zaniepokojonych twórców mogło zabrzmieć jak zapowiedź nieuniknionego.

Kontrowersje te nie biorą się z próżni. Według raportu Game Developers Conference z 2025 roku już 52 procent studiów wdrożyło narzędzia generatywnej sztucznej inteligencji. Jednocześnie co trzeci deweloper uważa, że nowa technologia szkodzi branży. To znaczący wzrost niechęci w porównaniu z rokiem ubiegłym. Co dziesiąty twórca gier stracił pracę w ciągu ostatnich dwunastu miesięcy, a szacuje się, że od 2022 roku branża pożegnała około czterdziestu pięciu tysięcy osób.

Te statystyki kreślą obraz, którego nie zdoła przypudrować żadne oświadczenie działu PR. Deweloperzy drżą o swoje posady, a artyści widzą, jak ich rzemiosło traci na wartości przez algorytmy karmione cudzą twórczością. Młodzi absolwenci, jak cytowana w mediach Katie DeJarlais, po roku bezowocnych poszukiwań zajęcia rozważają porzucenie marzeń o karierze. Oferty pracy coraz częściej wymagają wszak biegłości w obsłudze maszyn, a nie w tradycyjnym warsztacie artystycznym.

Debata o sztucznej inteligencji toczy się na dwóch płaszczyznach, które rzadko się ze sobą stykają. Na poziomie korporacyjnym słyszymy o efektywności, optymalizacji i konieczności bycia konkurencyjnym. Daniel Vavra, reżyser gry Kingdom Come: Deliverance 2, nazwał obecne poruszenie histerią. Twierdzi on, że jeśli technologia pozwoli mu stworzyć wielkie dzieło szybciej i z mniejszym zespołem, to on nie widzi przeszkód. To typowa perspektywa zarządcy, który patrzy na świat przez pryzmat słupków w arkuszu kalkulacyjnym.

Z perspektywy artystycznej sprawa wygląda zgoła inaczej. Krytycy słusznie zauważają, że używanie AI nawet do celów pomocniczych podważa sens procesu twórczego. Człowiek nie czerpie natchnienia z algorytmu tak, jak czerpie je z obcowania z prawdziwą sztuką czy własnym doświadczeniem. Sam proces tworzenia jest wartością, a nie tylko przeszkodą, którą należy usunąć. Skracanie go za pomocą maszyn sprawia, że tracimy coś niematerialnego, ale fundamentalnego dla kultury.

Najbardziej uderzająca w tej sytuacji jest wybiórczość naszego gniewu. Clair Obscur: Expedition 33 straciło laury na małej gali, ale zachowało dziewięć statuetek The Game Awards. Wielka impreza najwyraźniej nie ma sprecyzowanej polityki wobec AI lub po prostu postanowiła zamknąć na nią oczy. Gracze, którzy oddali swoje głosy, prawdopodobnie nie wiedzieli o wygenerowanych plakatach albo - co bardziej bolesne - zupełnie ich to nie obeszło.

Prawda bywa brutalna: większość odbiorców nie dostrzega różnicy między pracą człowieka a wytworem maszyny, o ile efekt końcowy cieszy oko. Stawia to artystów w sytuacji paradoksalnej. Ich trud jest lekceważony nie dlatego, że maszyny są lepsze, lecz dlatego, że są wystarczająco dobre i znacznie tańsze. W świecie, gdzie produkcja gry kosztuje setki milionów dolarów, argument ekonomiczny staje się orężem trudnym do odparcia.

Branża gier stoi przed wyborem, którego nie da się uniknąć. Sztuczna inteligencja nie zniknie, niezależnie od liczby odebranych nagród czy kwiecistych przeprosin. Pytanie brzmi: jak z nią współistnieć? Niektóre studia, jak Raw Fury, deklarują całkowity rozbrat z algorytmami. Inne, jak Larian, szukają drogi środka. Są jednak i takie, które po cichu zwalniają ludzi, przymuszając pozostałych do korzystania z cyfrowych pomocników.

Dla graczy sytuacja jest równie niejednoznaczna. Z jednej strony deklarujemy przywiązanie do etyki i autentyczności, z drugiej zaś, gdy dostajemy piękną grę w dobrej cenie, rzadko pytamy o kulisy jej powstania. To nie cynizm, lecz ludzka natura, która każe nam wybierać to, co łatwiejsze i ładniejsze. Dlatego też spór o miejsce maszyny w sztuce będzie trwał latami. Pozostaje jednak fakt, że po raz pierwszy twórca stracił prestiżowe wyróżnienie nie za niską jakość dzieła, ale za metody, którymi się posłużył. To precedens, który może zdefiniować nadchodzącą dekadę lub stać się jedynie mało znaczącym przypisem w historii technologii. Czas, jak to zwykle bywa, okaże się najlepszym sędzią.