W skrócie
- Firma Sony zapowiedziała całkowite wygaszenie produkcji fizycznych nośników danych wraz z początkiem 2028 roku, co oznacza kres ery gier na płytach.
- Przez lata ograniczenia fizycznych nośników, od kaset magnetofonowych po płyty CD i DVD, zmuszały twórców gier do stosowania sprytnych sztuczek optymalizacyjnych i kompresji danych.
- Przejście wyłącznie na dystrybucję cyfrową eliminuje rynek wtórny gier oraz rodzi ryzyko utraty dostępu do zakupionych tytułów po wyłączeniu ich serwerów lub usunięciu licencji przez wydawców.
- Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Spis treści:
- Cierpliwość mierzona obrotami taśmy
- Połyskujące płytki sposobem na rewolucję
- Architektura ukrywająca ładowanie
- Co nam odbiera cyfrowa wygoda?
Dzisiaj narzekamy na wirtualne kolejki do serwerów, ale zapominamy, jak bardzo fizyczne ograniczenia sprzętu ukształtowały nasze ulubione serie. Historia gier wideo to w dużej mierze historia walki o każdego bajta przestrzeni. Każdy kolejny format - od topornych kaset magnetofonowych, przez drogie w produkcji kartridże, aż po pojemne płyty CD, DVD i Blu-ray - narzucał twórcom żelazne ramy. Programiści, od kaset aż do epoki płyt CD włącznie, musieli ciąć zawartość, wymyślać sprytne sztuczki optymalizacyjne albo rozbijać wielkie opowieści na kilka krążków.
Koniec tłoczenia gier na płytach oznacza ostateczne przejście do epoki, w której gigabajty płyną wyłącznie z chmury, a jedynym ograniczeniem staje się prędkość naszego łącza.
Cierpliwość mierzona obrotami taśmy
Zanim Sony w ogóle pomyślało o wejściu na rynek konsol, granie wymagało niemal inżynieryjnego podejścia. Użytkownicy wczesnych mikrokomputerów, takich jak kultowy Commodore 64, doskonale pamiętają ustawianie głowicy magnetofonu za pomocą śrubokręta, by sprzęt w ogóle "usłyszał" zapisane na taśmie dane. Kasety były tanie w produkcji, ale przeraźliwie powolne i zawodne, co zmuszało projektantów do tworzenia gier mieszczących się w ułamku dzisiejszego pliku tekstowego.
Każdy kilobajt miał znaczenie, muzyka musiała ustępować miejsca czystej mechanice, a wczytywanie takich klasyków jak River Raid czy Dizzy potrafiło trwać kilkanaście minut (można było nie tylko zaparzyć kawę, ale i ją wypić).
Kolejnym krokiem ewolucji były nośniki stałe. Kartridże Nintendo dawały natychmiastowy dostęp do danych, ale ich fizyczna produkcja pochłaniała ogromne pieniądze, a pojemność wciąż pozostawiała wiele do życzenia. Twórcy musieli kompresować tekstury i dźwięk do granic możliwości. To właśnie te brutalne ograniczenia objętościowe sprawiły, że deweloperzy opanowali sztukę recyklingu zasobów (assetów). Zmiana koloru przeciwnika zamiast rysowania nowego modelu nie wynikała z lenistwa, ale z twardej matematyki krzemu i plastiku.
Chmury na niebie w Super Mario Bros. są dokładnie tym samym elementem graficznym, co krzaki na ziemi, tylko przemalowanym na biało. Z kolei pierwsze odsłony The Legend of Zelda musiały wykorzystywać wbudowane w sam kartridż baterie zegarkowe, by sprzęt mógł w ogóle zapisać postępy gracza.
Połyskujące płytki sposobem na rewolucję
Prawdziwa rewolucja przyszła wraz z upowszechnieniem formatu CD, a wojna między Nintendo i Sony pokazała jasno, jak wybór nośnika potrafi zadecydować o losach całej firmy. Nintendo uparcie trzymało się drogich kartridży w modelu Nintendo 64, bo obawiało się piractwa i długich czasów ładowania. Sony postawiło na tanią i niesłychanie pojemną (jak na tamte czasy) płytę w pierwszym PlayStation. Ten jeden wybór technologiczny całkowicie zmienił układ sił na rynku.
Najlepszym dowodem na potęgę nośnika pozostaje historia Final Fantasy VII. Zespół Squaresoftu planował początkowo wydać nową odsłonę serii na konsolę Nintendo, ale szybko zderzył się ze ścianą. Trójwymiarowe modele, bogate tła i przede wszystkim długie przerywniki filmowe wymagały przestrzeni, której nie miał żaden kartridż. Przejście na PlayStation i wykorzystanie aż trzech płyt CD uratowało projekt przed drastycznymi cięciami.
Pojemność krążków pozwoliła twórcom na filmowy rozmach i na zawsze zmieniła sposób opowiadania historii w grach RPG (i nie tylko). Zamiast ciąć fabułę, programiści po prostu prosili gracza o zmianę płyty w kluczowym momencie opowieści. Fizyczny podział na dyski budował wręcz napięcie i działał jak kurtyna opadająca po ważnym akcie w teatrze.
Potencjał sprzętu genialnie wykorzystał też Hideo Kojima w Metal Gear Solid - fizyczność gry posłużyła mu do łamania czwartej ściany, gdy kazał graczom szukać na tylnej okładce pudełka częstotliwości radiowej postaci.
Architektura ukrywająca ładowanie
Optyczne nośniki miały jednak swoją cenę i wprowadziły do naszego słownika ekrany ładowania. Laser potrzebował czasu, żeby odczytać dane z kręcącego się plastiku, co zrodziło zupełnie nową gałąź wirtualnej architektury.
Słynne, ciągnące się w nieskończoność przejażdżki windą w pierwszej odsłonie Mass Effect czy powolne przeciskanie się bohatera przez wąskie szczeliny w nowym God of War nie wynikały z artystycznej wizji reżysera. To były sprytne sztuczki, które dawały konsoli cenne sekundy na przetransferowanie danych z płyty do pamięci RAM.
Walka z przepustowością nośników trwała przez kolejne generacje. Płyty DVD i Blu-ray dawały coraz więcej miejsca, ale fizyka ruchomego lasera wciąż pozostawała wąskim gardłem - wymuszała na deweloperach dublowanie tych samych plików na płycie, by skrócić czas ich wyszukiwania.
Co nam odbiera cyfrowa wygoda?
Dzisiaj Sony wyraźnie odcina się od tego dziedzictwa, ogłaszając, że rok 2027 będzie ostatnim, w którym na rynek trafią gry zapisane na fizycznych płytach. Dyski SSD i cyfrowa dystrybucja niemal całkowicie rozwiązały problem przepustowości, pozwalając na błyskawiczne wczytywanie ogromnych światów. Z perspektywy graczy ta technologiczna ewolucja niesie jednak ze sobą także koszty i zagrożenia. Brak płyt to ostateczny cios w rynek gier używanych, dający twórcom konsol absolutny monopol na dyktowanie cen w swoich cyfrowych sklepach.
Kupując grę w sieci, nabywamy jedynie licencję, która w każdej chwili może zostać cofnięta przez wydawcę. Boleśnie przekonali się o tym fani wyścigowego The Crew, w które po wyłączeniu serwerów przez Ubisoft po prostu nie da się już zagrać, czy posiadacze kultowego dema P.T., bezpowrotnie usuniętego z PlayStation Store.
Śmierć płyt to wygrana cyfrowej wygody, ale zarazem oddanie pełnej kontroli w ręce korporacji. Nośnik danych przestał ograniczać twórców, ale decyzja Sony zaczyna poważnie ograniczać nasze prawa, bezpowrotnie kasując z historii tytuły, których nie da się już postawić na półce i ochronić przed wyłączeniem serwera.
Zapomnijcie też o pożyczaniu gier od kolegi (lub koledze), sprzedawaniu ich na OLX-ie czy wymienianiu na inne w ulubionym sklepie dla graczy. Te czasy już się powoli kończą. Teraz mamy wygodę, a nie swobodę.
